W najstarszej części bychawskiego cmentarza, pośród wiekowych drzew i nagrobków pamiętających kilka pokoleń mieszkańców miasta, znajduje się Kaplica Grobowa Duniewskich – jeden z najbardziej poruszających i wartościowych zabytków sepulkralnych Bychawy. Obiekt ten jest nie tylko przykładem XIX-wiecznej architektury cmentarnej, lecz także wzruszającym świadectwem rodzinnej tragedii i głębokiej więzi matki z synem.
Kaplica została wzniesiona w 1884 roku z fundacji Marii Duniewskiej, właścicielki dóbr Podzamcze. Powstała jako mauzoleum rodzinne, ufundowane po śmierci jej syna, Adama Duniewskiego, który zmarł w 1883 roku. Od początku pełniła funkcję miejsca pochówku oraz przestrzeni modlitwy i pamięci o zmarłych członkach rodu. Przez wiele lat była otaczana troską rodziny, co pozwoliło zachować jej pierwotny charakter i znaczenie.
Po II wojnie światowej kaplica stopniowo popadała w zaniedbanie i ulegała zniszczeniu. Dopiero prace remontowe przeprowadzone w latach 1970–1971 przez parafię w Bychawie uratowały ją przed całkowitą degradacją. Wówczas wymieniono pokrycie dachowe z dachówki na blachę, odnowiono elewacje oraz drzwi. Kolejny remont, wykonany w 1988 roku, pozwolił przywrócić kaplicy dawną estetykę i zabezpieczyć ją na kolejne lata.
Kaplica reprezentuje styl eklektyczny z wyraźną dominacją form neogotyckich, charakterystycznych dla drugiej połowy XIX wieku. Została zorientowana na wschód, co w symbolice chrześcijańskiej nawiązuje do idei zmartwychwstania i nadziei życia wiecznego. Wzniesiona jest na planie prostokąta, od strony wschodniej zakończona półkolistą absydą, a od frontu poprzedzona niewielką kruchtą.
Elewacje kaplicy zdobi boniowanie oraz pilastry o kapitelach korynckich, które nadają budowli elegancji i harmonii. Uwagę przyciągają wysokie, smukłe okna o ostrołukowym wykroju typu „ośli grzbiet”, zwieńczone dekoracyjnymi neogotyckimi kwiatonami. Całość wieńczy niewielka wieżyczka na sygnaturkę z ostrołukowymi przeźroczami, zwieńczona koroną i iglicą z krzyżem, podkreślająca sakralny charakter obiektu.
Pod nawą kaplicy znajduje się krypta grobowa, w której spoczywają członkowie rodziny Duniewskich. Wnętrze zachowało elementy pierwotnego wystroju, w tym drewniany chór muzyczny, dostępny wąskimi, dwubiegowymi schodami. Parapet chóru zdobią starannie wykonane detale snycerskie: półkolumienki oraz wypukłe romby, świadczące o wysokim poziomie rzemiosła artystycznego epoki.
W absydzie kaplicy pierwotnie znajdowała się rzeźba „Pieta”, przedstawiająca Matkę Bożą trzymającą ciało Chrystusa. Dzieło to zostało zakupione w Krakowie przez ks. Dominika Maja, ówczesnego proboszcza parafii. Obecnie odnowiona figura znajduje się w Kaplicy Adoracji Najświętszego Sakramentu w kościele parafialnym w Bychawie.
Fasada kaplicy, utrzymana w skromnej, lecz eleganckiej formie, ozdobiona jest inskrypcją wykonaną z żeliwnych liter, upamiętniającą Adama Duniewskiego – właściciela dóbr Podzamcze. Nad wejściem widoczny jest profilowany gzyms, a całość zamyka trójkątny szczyt zdobiony fryzem kostkowym, charakterystycznym dla neogotyku.
ZWIEDZANIE:
Brak możliwości zwiedzenia wewnętrznej części kaplicy.
